Tag Archives: enerji sektörü

Enerji koridoru ve Türkiye

Enerji koridoru, kavram olarak, bir ülkenin elindeki enerji kaynakları nedeniyle diğer ülkeler nazarında önemli bir stratejik yere sahip olması demektir. Yani biraz daha detaylandırırsak, enerji koridoru olan bir ülke örneğin ülkemiz, Türkiye, elinde diğer enerji ihtiyacı olan ülkeleri cezp edecek ölçülerde enerji kaynağı bulunduran ülkedir.

Bu bakımdandır ki, enerji koridoru sıfatı ülkemiz ve ülkemiz niteliğindeki ( konumu, jeopolitik yapısı, elinde bulunan enerji rezervi… vb) ülkeler anlamında, rahatlıkla kullanılabilecek bir kavram olarak karşımıza çıkar. Enerji koridoru sıfatını taşıyabilen ülkeler, ellerinde bulunan petrol ve doğalgaz rezervleri diğer ülkeler için cazibe haline gelmiş ülkelerdir. Enerji ihtiyacı yüksek, ellerindeki enerji kaynakları yetersiz olan ülkeler ise, bu tip bizler gibi ülkeleri yakın takibe alan ülkelerdir. Amaç bizler gibi ülkelerden yararlanacak enerji stratejileri üretmektir.

Enerji koridoru sıfatı, enerji anlamında zenginlik, bulunamayan enerji kaynakları anlamında elde yer alan enerji fazlası demektir. Bu kavram bir anlamda diğer ülkelere karşı elde bulundurulan bir koz anlamını da taşır. Günümüzde siyasal ve politik önem açısından, enerji koridoru olma anlamında Ortadoğu, Kafkaslar, orta Asya bölgesi çok stratejik bir yere sahiptir. Türkiye’de bu ülkeler arasında yer alır. Bu ülkeler arasında yer almak bir ayrıcalık gibi görünse de, ülke içerisinde bu noktada çok önemli kararların alınması gerekmektedir. Şöyle ki, elde bulundurulan enerji rezervlerini koruma, bu enerji rezervlerinin gelişmesine katkı sağlama, enerji rezervlerinin başka ülkelerin eline geçmesine izin vermeme ve enerji kaynaklarının ülke menfaati için hem maddi hem de manevi anlamda kullanılmasını sağlama gibi etmenler önemlidir. Enerji rezervi anlamında zengin ve jeopolitik önemi olan ülkeler, enerji ihtiyacı olan ülkelerin her zaman radarındadırlar. Bu yüzdendir ki, koruma ve geliştirme çalışmalarına ayrı bir önem vermek gerekir. Enerji ihtiyacı olan ülkelerin tasarladığı çeşitli enerji stratejileri, enerji rezervlerinin tam korumada olması gereğini doğurmuştur. Dünya ülkeleri bu tip ülkeleri radarına almış, bu konudaki hamlelerini yapmak ve enerji rezervini elde etmek isteyen ülkelerdir. Bu sebeple çok sağlam bir enerji kaynak koruması oluşturulmalıdır.

Enverder hakkında

Enerji verimliliği kavramını kısaca şöyle açıklayabiliriz;  tüketilen enerji miktarının, üretimdeki miktar ve kaliteyi düşürmeden, ekonomik kalkınmayı ve sosyal refahı tehdit etmeden en aza indirilmesidir.

Kısaca açıklamış olduğumuz bu kavram yani enerji verimliliği hakkında daha detaylı bir anlatım yapmamız istenirse; gaz, buhar, ısı, hava ve elektrikteki enerji kayıplarını önlemek, çeşitli zararlı doğal atıkların geri kazanımı veya ileri teknoloji ile üretimi düşürmeden enerji talebini azaltması, daha kaliteli ve verimli enerji kaynakları, enerji geri kazanımları gibi enerjinin daha verimli kullanılmasına yönelik düzenlemeler olarak değerlendirilebilir.

Enerji verimliliği anlamında en önemli faktör enerji tasarrufudur. Anlatmaya çalıştığımız enerji tasarrufu kavramı ise; aslında enerji atıklarının değerlendirilmesi ve mevcut enerji kayıplarının önlenmesi yoluyla tüketilen enerji miktarının, kalite ve performansı düşürmeden, burası önemli bir noktadır; “kalite ve performans düşürmeden” minimuma indirilmesi çalışmalarının bütünüdür. Yine enerji tasarrufu kavramı iki biçimde gerçekleştirilmektedir. Birincisi, doğrudan enerji tasarruf eden ev, araba gibi teknoloji anlamında son harika olan ürünleri kullanmak, alışkanlıkları buna yani enerjiyi daha verimli kullanacak biçime göre düzenlemek gibi somut önlemlerden oluşmaktadır. Buradaki önemli olgu ise; enerjiyi verimli kullanmak olmalıdır. İkincisi faktör ise; dolaylı enerji tasarrufu olup, elde bulunulan her türlü ürünün ve metanın daha uzun süre kullanılmasını sağlamak, yeni ürünlerin üretimini azaltmak; enerji tüketimini minimize edecek biçimde yaşam alanları düzenlemek, enerjiyi daha az tüketen teknolojiler kullanmak gibi enerjiyi verime dönüştürecek tedbirlerin tamamıdır.

Bu anlamda, ülkemizde de çeşitli kurum ve kuruluşlar, enerji verimliliği konusunda çalışmalar yapmaktadır. Enerji verimliliği derneği de bu kuruluşlardan biridir. Enerji verimliliği derneği enerjinin etkin ve verimli kullanılabilmesi için farkındalık oluşturmak, bilimsel araştırmalar yapmak ve sonuçlarını kamuoyu ile paylaşarak verimliliği arttırmaktır. Enerji verimliliği derneği güçlü yönetim kadrosu, nitelikli teknik altyapısı ile başarılı kampanyalar yapıp, etkinlikler düzenleyerek toplum üzerinde enerji verimliliği konusunda kısa zamanda farkındalık oluşturmayı hedeflemektedir.

Enerji verimliliği derneği (Enverder) gibi kurum ve kuruluşlar, ülkemizde enerji verimliliği anlamında rehber bir rol oynamaktadırlar. Halkın enerji anlamındaki bilinçlenmesi için çalışmalarını sürdürürler.

Enerjide kanunlar ve düzenlemeler anlamında ne oluyor

Enerji tüketimi günümüzün en önemli olgularının başında gelir. Çünkü enerji ve enerji kaynakları geleceğe taşınması gereken yegâne olgulardır. Eldeki enerji kaynaklarının durumu ve tükenebilirliği düşünülürse, enerji verimliliği sağlamak, enerji tasarrufu anlamında bilinçlenmek son derece önem taşıyan etmenler olmaktadır.

Enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji kaynakları anlamında tasarruflu tüketim alışkanlığı kazanmak, belirli kanun ve düzenlemelerle mümkün olmaktadır. Enerjiyi tasarruflu kullanma, bu anlamda bilinçlenme, enerji tüketimi olgusunu çok iyi kavrama ve enerji verimliliği sağlama gibi olgular yeni bir kanun ile düzenlenmiştir. Bu kanunda şu anlamda önemli maddeler bulunmaktadır. Kanunun amacı ve enerji verimliliği kanununda yer alan stratejik maddeleri harfiyen yayınlamak isteriz ki, toplum enerji verimliliği hakkında bilinçlenirken, bunu belirli düzenlemelere tabii olarak gerçekleştirebilsin.

Madde 1 – (1) Bu kanunun amacı; enerjinin etkin kullanılması, israfının önlenmesi, enerji maliyetlerinin ekonomi üzerindeki yükünün hafifletilmesi ve çevrenin korunması için enerji kaynaklarının ve enerjinin kullanımında verimliliğin artırılmasıdır. ”

Yine enerji verimliliği kanunundaki özellikle uygulamalar anlamındaki ilk maddeye (Madde 7 – 1) bakmak gerekli;

Madde 7 – (1)

Enerji yönetimi ile ilgili olarak yürütülecek faaliyetler şunlardır:

  • Endüstriyel işletmeler, çalışanları arasından enerji yöneticisi görevlendirir.Organize sanayi bölgelerinde, bölgedeki bin TEP’ten daha az enerji tüketimi bulunan endüstriyel işletmelere hizmet vermek üzere enerji yönetim birimi kurulur.

  • Toplam inşaat alanı en az yirmi bin metrekare veya yıllık enerji tüketimi beşyüz TEP ve üzeri olan ticarî binaların, hizmet binalarının ve kamu kesimi binalarının yönetimleri, yönetimlerin bulunmadığı hallerde bina sahipleri, enerji yöneticisi görevlendirir veya enerji yöneticilerinden hizmet alır.

  • Kamu kesimi dışında kalan ve yıllık toplam enerji tüketimleri ellibin TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmelerde, enerji yöneticisinin sorumluluğunda enerji yönetim birimi kurulur. Organizasyonlarında kalite yönetim birimi bulunan endüstriyel işletmeler, bu birimlerini enerji yönetim birimi olarak da görevlendirebilir.

  • Enerji yöneticileri ile enerji yönetim birimlerinin görev ve sorumluluklarına ilişkin usûl ve esaslar, Bakanlık tarafından yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirlenir. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda ise enerji yöneticisi görevlendirilmesine ilişkin usûl ve esaslar, Bakanlık ile müştereken hazırlanarak Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Enerjide ne oluyor?

Enerji tanım itibariyle iş yapabilme yeteneğidir. Bir başka anlamıyla enerji kavramını anlatırsak, insanlığın huzuru ve refahı için hizmet veren, verimliliğinin esas olarak algılanması gereken yegâne olgudur diyebiliriz.

Enerjide ne oluyor? Gibi bir soru karşısında ise, aslında enerjide neler olmalı ya da neler yapılmalı gibi bir soru yöneltmek sanki daha mantıklı olur. Enerji verimliliği ve enerji tasarrufu anlamında enerjide neler olmalı, ülkemizdeki kurum ve kuruluşlar enerji verimliliği anlamında nasıl çalışmalı sorularına yanıtı aşağıda vermeye çalışıyoruz.

  • Floresan lambalar yerine yüksek basınçlı sodyum lambaları tercih edin,
  • Daha az kullanılan bölümlerdeki ısıtma-soğutma ayarlarını düzenleyin,
  • Kullanılmadığı zamanlarda fan, fırın, motor ve aydınlatma sistemlerini kapalı tutun,
  • Kompresör hava girişlerinin soğuk yerlerde bulunmasına özen gösterin,
  • Düzenli olarak buhar ve basınçlı hava kaçaklarını kontrol altına alın,
  • Sıcak su borularınızın yalıtımını yapmak, ısı kaybını önlemektir,
  • Kat kaloriferinize bağlı bulunan boruları yalıtıma tabi tutarak ısı kaybını azaltın,
  • Kat kaloriferinizi ve buna bağlı sistemleri yoğuşmalı ve yüksek verimli olanlardan seçin,
  • Sıcaklık fazla ise yalıtımı etkileyici hareketlerden kaçının, Örneğin, camları açmayın, kaloriferin ayarları ile durumu kurtarmaya çalışın,
  • Firmanızın yapısına ve güç tüketimine göre iyileştirici çalışmalar yapın,
  • Enerji verimli motorları tercih ederek uzun vadede büyük tasarruf sağlayabilirsiniz,
  • Gerekli tesisatla büyük kompresörlerden atılan ısının, iç mekân ısıtması için kullanılabileceğini aklınızda bulundurun,
  • Duvar ile radyatörünüzün arasına yalıtım levhası bulundurmak yine ısı anlamında ve enerji anlamında önemli bir olgudur,
  • Radyatörünüzde kullanacağınız termostatik radyatör vanalarının enerji tasarrufu sağlayabileceğini unutmayın,
  • Radyatörlerinizin önünü mümkün olduğunca açık bir şekilde bırakın,
  • Mutlaka yüksek verimli florasanları kullanın,
  • İşletmelerin bulunduğu yerlerde lambalarınızı temiz tutun. Lambaların üstündeki toz tabakası aydınlanma seviyenizi azaltabilecek faktörlerden biridir,
  • Kışın kuzeye bakan pencereleriniz perdelerini kapalı tutmaya mutlaka özen gösterin,
  • Güneş ışığını mümkün olduğunca etkin kullanın,
  • Güneşli günlerde ısıtıcınızı kapatabilirsiniz,
  • Firmanızda kullanılan cihazların teknolojisi ve zamanlaması ile ilgili yapacağınız ayarlamalar enerji verimliliğinizi sağlayacaktır.

Enerji bağımlılığını yenmek anlamındaki hamleler

Enerji sektörü çok önemli bir hale geldiği günümüzde, enerji anlamında elde bulunan kaynakların son derece düzgün ve bilinçli bir şekilde kullanılması gerekmektedir. Özellikle eldeki enerji kaynaklarının tükenmeye yüz tuttuğu görülürse, enerji kullanımının ne denli önemli bir olgu olduğu ve enerji tüketimi anlamında ne denli dikkatli davranılması gerektiği ortaya konuluyor.

Ülkemizde de durum bundan farklı değildir. Ülkemizde de eldeki enerji kaynaklarını verimli kullanmak anlamında sorun yaşadığımız için, enerji bağımlılığı olgusu gelişmeye yüz tutmuştur. Enerji bağımlılığı konusunda kastımız; enerjide dışa bağımlı olmaktır. Evet, ülkemiz maalesef eldeki enerji kaynaklarını bilinçli bir şekilde tüketemediğinden, dış ülkelere bağımlı bir hale gelmiştir.

Bahsettiğimiz bu sorunun çözümü ise; yenilenebilir enerji kaynakları ve bunların verimli kullanılmasıdır. Yenilenebilir enerji kaynakları kullanımı konusunda çeşitli kanuni düzenlemeler de getirilmiştir. Amaç; ülkemizde insanların enerji verimliliği anlamında bilinçlenmesini sağlamak, yenilenebilir enerji kaynakları kullanımına yöneltmektir.

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi Üretiminde Uygulanacak Usul ve Esaslar Uygulama Esasları

 

Madde 6 – (Değişik: 18/4/2007-5627/17 md.)

Bu Kanun kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üretim ve ticaretinde, lisans sahibi tüzel kişiler aşağıdaki uygulama esaslarına tâbidirler:

  • Perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler, bu Kanun kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten YEK Belgeli tesislerin işletmede on yılını tamamlamamış olanlarından, bu maddede belirlenen esaslara göre elektrik enerjisi satın alırlar.

  • Bu Kanun kapsamındaki uygulamalardan yararlanabilecek YEK Belgeli elektrik enerjisi miktarına ilişkin bilgiler her yıl EPDK tarafından yayınlanır. Perakende satış lisansı sahibi tüzel kişilerin her biri, bir önceki takvim yılında sattıkları elektrik enerjisi miktarının ülkede sattıkları toplam elektrik enerjisi miktarına oranı kadar, YEK Belgeli elektrik enerjisinden satın alırlar.

  • Bu Kanun kapsamında satın alınacak elektrik enerjisi için uygulanacak fiyat; her yıl için, EPDK’nın belirlediği bir önceki yıla ait Türkiye ortalama elektrik toptan satış fiyatıdır. Ancak uygulanacak bu fiyat 5 Euro Cent/kWh karşılığı Türk Lirasından az, 5,5 Euro Cent/kWh karşılığı Türk Lirasından fazla olamaz. Ancak 5,5 Euro Cent/kWh sınırının üzerinde serbest piyasada satış imkânı bulan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı lisans sahibi tüzel kişiler bu imkândan yararlanırlar.

Enerji arz güvenliği

Enerji günümüzün en önemli ve geleceğe taşınması gereken olgularının başında gelmektedir. Bu anlamda yapılan her türlü çalışma enerjinin gelecek nesiller için kalabilmesi ve enerjinin verimli kullanım alanlarının oluşması üzerinedir. Bu olgu enerji verimliliği veya enerji tasarrufu olarak ta tanımlanabilir. Bireylerin enerjiyi doğru ve bilinçli kullanması, geleceğe dair sınırlı enerji kaynaklarının korunması ve sürdürülmesi anlamını taşımakla kalmaz, insanoğlunun yaşamını devam ettirmesinin de altın koşullarından birini oluşturur.

İçinde bulunduğumuz enerji anlamında tam anlamıyla kısır dönemde, neredeyse her türlü sanayinin, her çeşit üretim kolunun en önemli kaynağı olan enerji arz güvenliği meselesi yani enerji arz güvenliğinin tam ve doğru olarak sağlanması meselesidir. Aynı zamanda bu olgu ekonomik istikrar ve sürdürülebilir büyüme açısından çok kritik bir öneme sahiptir. Hangi tür olursa olsun bu sektörlerin rekabet gücünü artırabilmek için, kaliteli enerjinin, düşük maliyetle ve verimli kullanılabilmesi gerekmektedir. Enerji arz güvenliği olgusunun gerektiği gibi sağlanması zorunluluğunun ilk koşulu sektörde rekabeti öngören, gerekli düzenlemelerin mümkün olduğu kadar erken yapılması ve işleyen bir piyasa yapısının oluşturulma çalışmalarında bulunulmasıdır.

Enerji arz güvenliği anlamında ilerideki 25 yıl içerisinde dünyada mevcut olan enerji tüketiminin %50’nin üzerinde artacağı tahmin edilmektedir. Enerjinin bu anlamdaki durumu, sektörde rekabetçi bir piyasa oluşturulmasını zorunlu hale getirmektedir. Rekabetçi piyasa demek, aslında daha fazla verim anlamına da gelebilir. Bu anlamda enerjinin yine doğru ve bilinçli kullanımı son derece önemli ve stratejik bir rol oynar. Bu noktada çalışmalarını daha verimli sürdüren sektörel firmalar rekabette bir adım öne geçeceklerdir.

Enerji arz güvenliği olgusunu üretimin azalması, mevcut iklim veya siyasi durum gibi değişkenlerden etkilenmektedir. Ülkeler enerji kaynaklarının güvenliğini sağlamak için öncelikle ellerinde bulunan enerji rezervlerinin korunması, geliştirilmesi gibi çalışmalar gerçekleştirmelidirler. Bu enerji rezervlerinin yani elde bulunan enerji kaynaklarının verimli bir şekilde kullanılabilmesi için gerekli olan yatırımlar mutlaka gelecek düşünülerek gerçekleştirilmelidir. Bu noktada enerji kaynağına sahip ülkelerdeki siyasi atmosfer de kaynak talep eden ülke açısından çok çok önemli ve statejik bir olgudur.

Azerbaycan enerji hattı

Günümüzde, gerek ülke gerekse bireyler anlamında en önemli olguların başında enerji kaynaklarının doğru ve bilinçli kullanımı geliyor. Doğal enerji kaynakları yani yenilenebilir enerji kaynaklarının git gide azaldığı son yıllarda, bu anlamda atılacak her bilinçli adım belki de geleceği inşa etmek anlamını taşıyor.

Enerji bu denli önemli bir hale gelmişken, günümüzde bu anlamda üretici olan devletler için üretim, ekonomilerinin geleceği ile doğrudan ilişkilidir. Üretici devletler için enerji güvenliği konusunun temel noktası enerji kaynaklarının süreklilik arz edebilecek şekilde ihracatının ve ithalatının gerçekleştirilmesidir. Enerji kaynaklarının süreklilik arz edecek anlamda ihracatının ve ithalatının gerçekleşmesi için ise temel husus enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesidir. Aynı zamanda enerji kaynaklarından çıkan nakil hatlarının da ayrı bir öneme sahip olduğunu söylemeliyiz. Nakil hatları derken, alternatif olan nakil hatlarından bahsediyoruz. Alternatif nakil hatlarının mevcut olması enerji kaynaklarının farklı yollarla taşınmasını sağlayacaktır. Bu anlamda stratejik bir öneme sahip olan enerji nakil hatları ya da alternatif enerji nakil hatları bahsedeceğimiz bölge için de kritik bir rol oynar.

Azerbaycan enerji pazarı ya da Azerbaycan enerji sektörü, elinde bulundurduğu kaynaklar bakımından zengin bir yapıya sahiptir. Azerbaycan bağımsızlığını kazandıktan sonra, enerji nakil hatları konusunda bir sorun ile karşı karşıya geldi. Bulunduğu konum itibariyle Azerbaycan’ın tüm enerji taşıma hatları Rusya üzerinden geçmektedir. Bu yüzden de, kendi enerji kaynaklarını işletmeyi amaçlayan Azerbaycan batı işletmelerinden stratejik bir yardım almak zorunda kalmıştır. Azerbaycan, yeni enerji nakil hatları anlamında Rusya konusunda sıkıntı yaşayabileceğini görüp, yeni yollar oluşturma gereksinimi içerisine girdi. Eğer böyle davranmaz ise Azerbaycan’ın Rusya anlamında bağımlı olma şekli devam edecekti. Bu durumun değişmesinin önemi yadsınamazdı. Bu sebeple Azerbaycan enerji konusunda radikal kararlar almak yoluna gitti.

Azerbaycan enerji pazarı, günümüzde de stratejik olarak hem kendi hem de batılı devletler nazarında önemini sürdürmektedir. Ellerinde bulundurdukları enerji, kaynaklarının fazlalığı ile Azerbaycan enerji pazarı ya da piyasası birçok ülke için halen cazibe merkezi halindedir. Bunu çok iyi kullanmayı başarabilmek ise tamamen ülkenin enerji stratejisi ile ilgilidir.